Yaşın 7-ci onilliyində hər birimiz keçdiyimiz həyat yoluna nəzər salır və özlüyümüzdə deyirik: “Deməli, həyatımın artıq final mərhələsindəyəm...”
Sağlamlıq əbədi deyil.
Əvvəllər
qaça-qaça həvəslə tələsdiyiniz yerlərə artıq getmək istəmirsiniz. Və başa
düşürsünüz ki:
sağlamlığınız sadəcə
fon deyil, əsas sərvətinizdir.
Pensiya və Pul
Düşünürəm ki, bunu sözsüz də hər kəs başa düşəcək. Çoxları üçün pensiya, təqaüd bir istehzadır, yaşam haqqı deyil.
Buna güvənmək olmaz.
Ömrümüz boyu düşünmüşük, "Dövlət bizi darda qoymaz". Ohh! Qoyar,
özü də necə. Təqaüd bəlkə kommunal xidmətlər və dərmanlar üçün kifayət edər.
Bəs ləyaqətli
ömür sürmək üçün hansı qaydalar köməyimizə çata bilər?
Köhnə
dayaq sütunlarının yıxıldığını anladıqda, yenilərini qurmaq məcburiyyətindəsən.
Və budur, bir az sərt, bəzən acı, amma dürüst qaydalar. Bunlar nağıl deyil,
reallıq haqqındadır.
Həyatın
5 sərt qaydası:
Birinci.
Pul uşaqlardan daha etibarlıdır.
İnciməyin,
amma həqiqət budur: uşaqlar sevgidir, sevincdir, amma pensiya fondu deyil.
Yeganə
çıxış yolu: özünüzü belə vəziyyətdən sığortalayın. Çalışın, pul yığın, özünüz
haqqında düşünün.
Öz
"təhlükəsizlik yastığınız" olmalıdır. Kiçik olsa belə, bu -
"azadlıqdır".
İkinci.
Sağlamlığınız sizin əsas qayğınızdır.
Yataqdan
qalxmağa gücünüz yoxdursa, qalan hər şey cəfəngiyatdır.
Məşqlər
etməyə başlayın, idmanla məşğul olun, ən azından hərəkət edin.
Səhər
ən azı on dəfə oturun-durun, sadə gəzinti, daha az duz və şəkər – bunlar bəsit
şeylərdir, amma işləyir. Xəstəlik varlı və ya kasıb tanımır. Amma özünə qulluq
edənlərdən yan keçir.
Sağlamlığınız
sizin hər şeyinizdir. Unutmayın!
Üçüncü.
Özünüz-özünüzü şad etməyi öyrənin.
Kimdənsə
nəsə gözləmək sizin ən pis düşməninizdir. Zəng, hədiyyələr, diqqət gözləyirsiniz
və dəfələrlə məyus olursunuz.
Öz xoşbəxtliyinizi
özünüz yaratmalısınız. Kiçik dozalarda: ləzzətli şam yeməyi, kitab, yaxşı
musiqi. Özünüzdən zövq almaq bacarığı ümidsizliyə qarşı bir peyvənddir.
Dördüncü.
Qocalıq zəif olmaq üçün bəhanə deyil.
Həmyaşıdlarınızdan
bəzilərinin daim şikayətçilərə çevrildiyini görmüsünüz. "Ah, ağrıyır, oh,
kömək et, oh, hamı günahkardır."
Bilirsiniz
bu zaman nə baş verir? Hətta ən yaxınları belə onlardan qaçır.
Zəiflik
mərhəmət doğurmur. Əksinə, bu, qıcıqlandırıcıdır. İnsanlar çətinlikləri gərən,
öz güçünə inananlara hörmət edirlər.
Beşinci.
Keçmişinizi unudun və indiki zamanda yaşayın.
Ən təhlükəli
tələ bilirsiniz nədir? Daim - "amma əvvəllər" demənizdir. Ot daha
yaşıl idi, uşaqlar daha tərbiyəli, qidamız daha təbii idi və sair.
Amma "əvvəl"
artıq yoxdur. Yalnız "indi" var.
Keçmişi
unutmağı öyrənin. Həyatın 30 il əvvəlki kimi olmasını gözləməyin. Bəli, indi fərqlidir.
Belə də olmalıdır. Və bu mühitdə
Azadlığınız
və gücünüz öz əlinizdədir.
Yaşlanmaq
bir imtahandır. Heç kim onu sizin yerinizə verməyəcək. Ya həyatı olduğu kimi
qəbul edib yeni qaydalara uyğun yaşamağa davam edirsiniz. Ya da divanda oturub
şikayətlənir və kiminsə gəlib sizi xilas edəcəyini gözləyirsiniz. İnanın, heç
kim gəlməyəcək.
Yaşlanma
bir çox hallarda xəstəlik kimi düşündüyümüz normal qocalma prosesidir.
Yaddaş
zəifliyi heç də həmişə Alzheimer deyil. Sadəcə olaraq qocalmış beynin
özünümüdafiə mexanizmidir. Bu, xəstəlik deyil, beyin qocalmasıdır. Əgər sadəcə olaraq
açarları hara qoyduğunuzu unutmusunuzsa, amma onları özünüz tapa bilirsinizsə,
bu, demensiya deyil.
Aramlı
yeriş və yeriyərkən səndəlləmək, “iflic” deyil, çox vaxt əzələ zəifliyidir. Həlli
yolu da, heç də həmişə dərman qəbul etmək deyil, hərəkət etməkdir.
Yuxusuzluq
xəstəlik deyil, beynin ritminin tənzimlənməsidir. Bu, yuxu strukturunda dəyişiklikdir.
Yuxu dərmanlarının düşünülmədən qəbulu yolverilməzdir. Yuxu dərmanlarına aludəçilik
və uzunmüddətli asılılıq büdrəmə və yıxılma riskini artıra və koqnitiv pozğunluqlara
gətirib çıxara bilər. Ən yaxşı "yuxu dərmanı" təmiz havada gəzinti və
düzgün tənzimlənmiş həyat tərzidir.
Bədənin
müxtəlif nahiyələrində ağrı heç də mütləq “revmatizm” deyil, yaşlanan sinir
sisteminin normal reaksiyasıdır. Bir çox yaşlı insanlar şikayət edir: "Hər
yerim - qollarım, ayaqlarım ağrıyır". Müalicəsi, yenə də, dərman deyil, aktiv
həyat tərzidir.
Xolesterin.
Yaşlı insanlarda xolesterinin səviyyəsi bir qədər yüksəkdir, çünki onlar daha
uzun ömür sürüblər. Xolesterin hormonların və hüceyrə membranlarının sintezi
üçün xammaldır. Xolesterinin çox aşağı səviyyəsi immun sistemi zəiflədə bilər.
Yaşlılar
üçün tövsiyə olunan qan təzyiqi 150/90-dan yuxarı olmamalıdır. Ümumdünya səhiyyə
təşkilatının 140/90 mm civə sütunundan aşağı standartı orta statistik yaşlar
üçün nəzrədə tutulub.
Qocalığı
xəstəlik kimi düşünməyin. Qocalma xəstəlik deyil, zəruri həyat yoludur.
Yaşlılar
və onların yaxınları üçün bir neçə tövsiyə:
Birincisi,
unutmayın ki, heç də bütün narahatlıqlar xəstəlik deyil.
Üçüncüsü,
uşaqlar üçün ən vacib şey sadəcə valideynlərini xəstəxanaya aparmaq deyil, birgə
gəzintiyə çıxmaq, günəş vannası qəbul etmək, birlikdə yemək yemək, ünsiyyət
qurmaq və yaxınlıq etməkdir.
Qocalmaq
məhkəmə hökmü deyil. Bu, həyatın təbii davamıdır... Ən böyük düşmən isə
durğunluq və apatiyadır!
Müasir
tibb alimlərinin fikrincə orta yaş 50-də başlayır və 70-də bitir. Qızıl illər
70-dən 80-ə qədərdir.
Qocalıq
80-dən 90-a qədərdir. Uzunömürlülük 90-da başlayır.
Yaşlıların
əsas problemi tənhalıqdır. Adətən, həyat yoldaşları eyni zamanda dünyadan
köçmürlər. Tənha valideyin ailə üçün bir yükə çevrilir. Buna görə də, dostlarla
əlaqə saxlamaq, tez-tez ünsiyyət qurmaq və uşaqlar və nəvələr üçün yük olmaqdan
çəkinmək çox vacibdir, çünki onlar bunu heç vaxt ucadan deməyəcəklər.
Ən
vacibi – həyatınıza nəzarəti itirməyin. Bu, nə vaxt və kiminlə gəzintiyə
çıxacağınıza, nə yeyəcəyinizə, necə geyinəcəyinizə, kimə zəng edəcəyinizə, nə
vaxt yatacağınıza, nə oxuyacağınıza, nə edəcəyinizə, nə alacağınıza, harada
yaşayacağınıza və sairə özünüz qərar verməniz deməkdir. Çünki bütün bunları sərbəst
və müstəqil şəkildə edə bilmirsinizsə, dözülməz bir insana və başqaları üçün
yükə çevriləcəksiniz.
Müdrik
insan deyib: "Mən həmişə xoşbəxtəm! Və bilirsinizmi niyə? Çünki heç kimdən
heç nə gözləmirəm. Gözləmək həmişə ağrılıdır”.
Problemlər
həmişə olacaq, lakin onlar əbədi deyil, onların həlli var. Problemlərinizdə özünüzü
günahlandırmayın. Çarəsi olmayan yeganə şey ölümdür. Ona görə də yadda
saxlayın:
- Nəyəsə reaksiya verməzdən əvvəl... dərindən nəfəs alın;
- Danışmazdan əvvəl... qulaq asın;
- Tənqid etməzdən əvvəl... özünüzə baxın;
- Yazmazdan əvvəl... düşünün;
- Hücum etməzdən əvvəl... təslim olun;
- Ölməzdən əvvəl... bacardığınız qədər gözəl bir həyat yaşayın!
Ən
yaxşı münasibət mükəmməl bir insanla deyil, ən maraqlı və gözəl həyatı yaşamağı
öyrənmiş və öyrənməkdə olan biri ilə ünsiyyətdə olmaqdır.
Başqalarının
qüsurlarına diqqət yetirin. Eyni zamanda onların fəzilətlərinə heyran olun və
onları tərifləyin. Xoşbəxt olmaq istəyirsinizsə, başqasını xoşbəxt etməlisiniz.
Bir şey istəyirsinizsə, əvvəlcə özünüzdən bir şey verin. Ətrafınızı yaxşı,
mehriban və maraqlı insanlarla əhatə etməli və onlardan biri olmalısınız.
Unutmayın,
çətin anlarda, hətta göz yaşlarına boğulduğunuzda belə, ayağa qalxın və təbəssümlə
deyin: "Hər şey qaydasındadır”. Çünki biz təkamül prosesinin məhsuluyuq.


